Yavuz ve Kânûnî zamânında vezîriâzamlık yapmış olan Osmanlı devlet adamı. Meşhur
âlimlerden Aksaraylı Cemâleddin Mehmed Efendinin torunu ve Celâleddin Mehmed
Efendinin oğludur.
Tahsilini, Amasya’da yaptı. Amasya Mahkeme-i Şer’iye Kâtipliği ilk
vazifesiydi. Zamanla Başkâtip oldu. Şehzâde Bâyezîd’in maiyeti arasına girdi.
Daha sonra Şehzâde’nin tahta geçmesi üzerine İstanbul’a geldi. Silivri, Sofya,
Serez ve Galata kadılıklarında bulundu. Adliye teşkilâtında en son vazifesi olan
Fâtih İmâreti Mütevelliliğinden sonra Mâliye Kalemine geçti. Hazine ve Anadolu
defterdarı oldu.
Rumeli Başdefterdarı vazîfesiyle Çaldıran Muhârebesine katıldı. Beklenmeden
hemen hücuma geçilmesi husûsundaki isâbetli görüşleriyle Yavuz Sultan Selim
Hanın dikkatini çekti. Pâdişâh, onun görüşlerini işitince; “İşte yegâne rey
sâhibi bir adam, yazık ki, vezir olmamış” diyerek takdirlerini dile
getirmişti.
Zafer sonrasında İkinci Vezir Dukakinzâde Ahmed Paşa ile birlikte Tebriz’in
zaptı ve muhâfazasıyle görevlendirildi. Bu seferden dönüşünde Üçüncü vezir oldu.
Amasya’daki yeniçeri isyânı netîcesinde vezâretten alındı. Üç gün sonra tekrar
vezârete iâde edildi.
Başlangıçta Mısır Seferine muhâlefetinden dolayı vezâretten azledilen Mehmed
Paşa, Osmanlı ordusunun Mısır’a yürümesi üzerine, İstanbul Muhâfızı olarak,
İskenderiye’ye sevk edilecek donanmayı büyük bir titizlikle donattı. Galata ve
Gelibolu’da hazırlanan altı yüz parçadan ziyâde ve pâdişâhın istediği sayıdan
fazla olan bu donanmadaki gemilerin altısını top ve beşini de at gemisi olarak
tanzim etmişti. Paşanın bütün bu çalışma ve gayretleri, Yavuz Sultan Selim Hanın
gözünde, onu, vezîriâzamlığa hazırlamaktaydı.
Mısır Seferi dönüşünde, ordugâha çağrılan Pîrî Mehmed Paşa, 24 Ocak 1518’de
Şam’a ulaştı. Bir gün sonra da sadârete tâyin edildi. Bundan sonra, Yavuz Sultan
Selim Hanın saltanatının sonuna kadar sadârette kaldı. Pâdişâhın Edirne’de
ölümünü gâyet ustalıkla saklayarak, yeni pâdişâh Kânûnî Sultan Süleyman Hanın
karışıklığa meydan vermeden İstanbul’da tahta geçmesini sağladı.
Pîrî Mehmed Paşa, Yavuz Sultan Selim Hanın takdirini kazanıp, bu pâdişâh
zamânında, hem uzun müddet sadârette kalmış, hem de pâdişâhın yaptığı işlerde
yardımcı olmuştur. Mısır Seferi sonrasında, devlet idâresinde tesirli çalışmalar
gösterip, Suriye’nin ve yeni alınan yerlerin kaydına ve vergilerin âdilâne bir
tarzda tespitine ehemmiyet verdi. Daha vezirken, Osmanlı donanmasının muasır
donanmalara gâlip gelmesinin lüzûmunu görerek, İstanbul tersânesinin tesisini ve
bu tersânede ileride Rodos’u fethedecek donanmayı hazırlama faaliyetlerini
başlattı. http://www.bestoffrm.com/
Kânûnî zamânında da isâbetli görüşleriyle, Belgrad ve Rodos’un zabtının
lüzûmunu müdâfaa eden Pîrî Mehmed Paşa, yeni pâdişâhın saltanatının ilk
yıllarında daha sonraki seferlerinde üs olacak iki önemli stratejik noktanın
fethine önayak oldu. Beş sene beş ay sadâretten sonra, Haziran 1523’te 200.000
akçelik vezâret hasları verilerek emekli edildi. 1532 yılında vefât eden Pîrî
Mehmed Paşa, Silivri’de kendi yaptırdığı câminin bahçesine defnedildi. http://www.bestoffrm.com/
Haleflerinden, Asafnâme yazarı Lütfi Paşa tarafından “sadrâzam nümûnesi”
olarak gösterilen Pîrî Mehmed Paşa, Osmanlı sadrâzamları arasında dirâyet,
kâbiliyet ve idâreciliği yanında, dürüstlüğü, azimkârlığı, hayır ve hasenâta
düşkünlüğü ile tanınıp, şiir ve tasavvufla da meşgûl olurdu. Şiirde “Remzî”
mahlasını kullanan Paşa’nın bir Dîvân’ı olduğu, çeşitli eserlerde bahsedilirse
de bulunamamıştır. Bir de, Mesnevî Şerhi olduğu rivâyet edilir.
http://www.bestoffrm.com/
Birçok Osmanlı paşası gibi, Allah’ın verdiğini O’nun dînine ve kullarına
hizmette kullanan Pîrî Mehmed Paşa, pek çok hayır eseri yaptırdı. İstanbul’da
Halıcıoğlu ile Hasköy arasında kendi adını taşıyan mahallede mescit ve hamam,
Zeyrek’te Halvetî Tekkesi, Soğukkuyu Câmii ve Medresesi,Mercan’da Terlikçiler
Mescidi, Molla Gürânî Câmii civârında Koruklu Tekkesi diye bilinen Halvetî
Zâviyesi ve Camcı Ali Mahallesinde Mekteb-i Sıbyân, Silivri’de câmi, imâret,
mektep ve medrese, Belgrat’ta imâret, Konya’da mescit, imâret ve tekke, Aksaray
vilâyetinde mektep, Gülek Kalesi civarında zâviye ve ribât, bilinen hayrâtı
arasındadır. Pîrî Mehmed Paşa, bu kadar çok ve dağınık hayrâtı için, Anadolu ve
Rumeli’de pek çok arâzi ve emlâk vakfetti.
http://www.bestoffrm.com/
Pîrî Mehmed Paşanın yetiştirdiği devlet adamları arasında en meşhurları,
Vezîriâzam Lütfi Paşa ile Koca Nişancı Celâlzâde Mustafa Beydir.
alıntıdır.
